Η εξωποτάμια λιμνοδεξαμενή της Γέργερης και η μικρή φυσική εποχιακή λίμνη "λίμνη στου Διγενή το μνήμα" βρίσκονται 1 χλμ. πριν τον οικισμό της Γέργερης σε ένα λόφο με εξαιρετική θέα. Η λιμνοδεξαμενή τροφοδοτείται από τις πηγές της Γέργερης και κατασκευάστηκε με σκοπό να καλύψει τις αρδευτικές ανάγκες της περιοχής. Η χωρητικότητα της ανέρχεται σε 244.077m3 και η έκταση της σε 41 στρέμματα. Η οικονομική της σημασία είναι μεγάλη, αν αναλογισθεί κανείς ότι οι υδάτινοι πόροι του νησιού (ιδιαίτερα στο κεντρικό και ανατολικό τμήμα του) είναι περιορισμένοι.
Στην περιοχή της λιμνοδεξαμενής και της φυσικής λίμνης έχουν καταγραφεί περίπου 63 είδη πουλιών. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά στο άμεσο μέλλον, καθώς η περιοχή βρίσκεται πάνω σε σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο για πολλά είδη της ορνιθοπανίδας. Η λίμνη "στου Διγενή το μνήμα" προσελκύει υδρόβια και παρυδάτια πουλιά (ερωδιοί, χαραδριοί, τρύγγες, γλαρόνια κ.α.) Κυρίως την άνοιξη.
Η περιοχή είναι ιδανική για την παρατήρηση των μεγάλων αρπακτικών πουλιών που φωλιάζουν και τρέφονται στον Ψηλορείτη, καθώς και αυτών που σταματούν κατά την μετανάστευση όπως ο σφηκιάρης και ο κίρκος.
Η βλάστηση γύρω από την περιοχή αυτή αποτελείται από φρύγανα (ανάμεσα στα οποία ορχιδέες και αρκετά ενδημικά είδη της Κρήτης) και ορισμένα δενδρώδη είδη όπως αγριοαμυγδαλιές και αγριελιές. Η ανάπτυξη της υδρόφιλης χλωρίδας και βλάστησης βρίσκεται σε πολύ αρχικό στάδιο.
Οι παρεμβάσεις οι οποίες υλοποιούνται στα πλαίσια του προγράμματος Life-ENV "Μεσογειακοί υδρότοποι και λιμνοδεξαμενές. Επιδεικτική διαχείριση πολλαπλών σκοπών στις τεχνητές υδατοσυλλογές της Κρήτης" στοχεύουν στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας και στην ανάπτυξη δραστηριοτήτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και οικοτουρισμού είναι οι εξής:
- Δημιουργία τεχνητού υγρότοπου, ο οποίος θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ενδιαίτημα από τα είδη της πανίδας.
- Εγκατάσταση πλωτής σχεδίας εντός της λιμνοδεξαμενής, η οποία θα προσφέρει ασφαλείς θέσεις ξεκούρασης και αναπαραγωγής στα είδη της ορνιθοπανίδας.
- Εγκατάσταση περιπτέρου πληροφόρησης και μικρού αναψυκτηρίου.
- Δημιουργία μονοπατιού αναψυχής - περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.
- Πραγματοποίηση φυτεύσεων και δημιουργία ενός επιδεικτικού χώρου αυτοφυών ειδών χλωρίδας.
- Τοποθέτηση ξύλινου προστατευτικού φράκτη περιμετρικά της φυσικής λίμνης για την προστασία των επισκεπτών.
- Τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων.
- Δημιουργία χώρου στάθμευσης.
Η λιμνοδεξαμενή και η φυσική λίμνη βρίσκονται 1 χλμ. πριν τον οικισμό της Γέργερης, στον επαρχιακό δρόμο Ηρακλείου - Αγίας Βαρβάρας - Γέργερη.
Όλες οι εποχές είναι κατάλληλες για επίσκεψη στη λίμνη. Ιδανικότερη όμως εποχή για την παρατήρηση πουλιών και λουλουδιών θεωρείται η άνοιξη και το φθινόπωρο.
Βρωμολίμνη (Του Διγενή το Μνήμα)
"Φυσικό" βύθισμα στην περιοχή Σώπατα του Δήμου Ρούβα, ανάμεσα στα χωριά Γέργερη και Πανασσός.
Οι διαστάσεις του είναι 150Χ100 μέτρα με βάθος 25 μέτρα.
Αποτελεί ένα μικρό υδροβιότοπο, όπου ζουν αρκετά ζώα, όπως χελώνες, βάτραχοι κλπ.
Στα πλαίσια σχολικού προγράμματος του Γυμνασίου καταγράφηκαν δύο μαρτυρίες για τον τρόπο που δημιουργήθηκε η Βρωμολίμνη:
Κούλα Αναστασάκη:
«απ΄ τη μαμά μου έχω ακούσει ότι στα παλιά χρόνια στις 7 Ιουλίου μέρα Αγίας Κυριακής αλώνευγε μια γυναίκα στη Βρωμολίμνη και δεν είχε το παιδί της να πιει νερό και είπε αν έχει χάρη η Αγία Κυριακή και ο Τίμιος Σταυρός να βουλιάξει το αλώνι και παρουσιαστεί λίμνη για να πιει νερό το παιδί της. Έτσι και έγινε και τα παλιά χρόνια της μέρα που γιόρταζε η Αγία Κυριακή, πήγαιναν και άκουγαν τη γυναίκα που αλώνευγε».
Ανδρέας Περιστέρης:
«Όπως ελώνευγε εβλαστήμηξε αυτός που ελώνευγε και βούλιαξε το αλώνι και έγινε η Βρωμολίμνη. Σαν την κατάρα δηλαδή... Άλλοι πάλι λένε πως ήταν το μνημείο του Διγενή στα Σώπατα. Επειδή ήταν η κεφαλή του μεγάλη στο σημείο που ήταν βούλιαξε -λόγω του βάρους- δημιουργήθηκε η Βρωμολίμνη».
Εξήγηση
Πάντως τα γεωλογικά στρώματα, μέσα στα οποία αναπτύσσεται, (μάργες, ψαμμίτες του Νεογενούς) δε δικαιολογούν τη δημιουργία της μικρής λίμνης λόγω καρστικοποίησης (αποσάρθρωση, διάλυση των πετρωμάτων λόγω της δράσης του νερού). Μια πιθανή εξήγηση είναι να δημιουργήθηκε το βύθισμα αυτό από πτώση μετεωρίτη λίθου ή από την ανθρώπινη επέμβαση (εξόρυξη υλικών από τη θέση αυτή).
